W większości środowisk przemysłowych z czasem w obiekcie gromadzi się pył. Choć obecność pyłu jest zwykle uznawana za irytującą, nie zawsze zakłada się, że może to być zjawisko niebezpieczne. To błędne przekonanie jest jednym z wielu czynników, które – jeśli nie zostaną wyeliminowane – mogą prowadzić do bardzo niebezpiecznych sytuacji w miejscu pracy. W sprzyjających warunkach może dojść do wzrostu ryzyka wystąpienia zagrożeń związanych z obecnością pyłu palnego, w tym pożaru i wybuchu.

W setkach tysięcy miejsc pracy na całym świecie występuje ryzyko związane z obecnością pyłu palnego, dlatego tak ważne jest obalenie powszechnych błędnych przekonań na ten temat. W tym artykule przyglądamy się pięciu najczęstszym błędnym przekonaniom na temat obecności pyłu palnego. 

Błędne przekonanie nr 1: Materiały zawierające środki ognioochronne eliminują ryzyko wystąpienia zdarzenia w odpylaczu

Środki ognioochronne powodują zmianę właściwości materiału filtracyjnego, np. celulozy lub poliestru, w taki sposób, że gaśnie on samoczynnie po usunięciu z zewnętrznego źródła zapłonu. Przed rozpoczęciem produkcji przeprowadzane są odpowiednie testy czystego materiału zawierającego środki ognioochronne, aby potwierdzić, że spełnia on wymagania i specyfikacje projektowe.

W przypadku odpylacza pracy ciągłej powietrze i cząstki stałe są aktywnie przyciągane w stronę materiału filtracyjnego, co powoduje gromadzenie się na filtrze warstwy pyłu – tzw. placka pyłowego. Nawet jeśli filtry są regularnie czyszczone, nie można usunąć całości osadzonego pyłu z powierzchni materiału filtracyjnego.

Gdy do odpylacza dostaje się źródło zapłonu, np. iskra lub żar, często dochodzi do kontaktu z plackiem pyłowym, a nie z samym materiałem filtracyjnym. W takim przypadku materiał zawierający środki ognioochronne nie może ulec samoczynnemu wygaszeniu, ponieważ placek pyłowy działa jak paliwo dla źródła zapłonu, co powoduje dalsze spalanie się pyłu i materiału.

Materiały zawierające środki ognioochronne są najbardziej skuteczne, zanim zacznie gromadzić się na nich warstwa pyłu. Ponieważ zdarzenia związane z pyłem palnym mogą wystąpić w każdej chwili, materiały zawierające środki ognioochronne są powszechnie stosowane w procesach, w których istnieje większe prawdopodobieństwo kontaktu źródła zapłonu z czystymi materiałami – na przykład w przypadku montażu nowych filtrów w odpylaczu. W procesach obróbki metali, takich jak spawanie czy szlifowanie, materiały zawierające środki ognioochronne stanowią zazwyczaj jeden ze składników ogólnej strategii ograniczania zagrożeń.

Błędne przekonanie nr 2: Wentylatory są powodem pożarów

Ponieważ w przypadku pożaru najbardziej narażone na uszkodzenia są wentylatory odpylające, to błędne przekonanie pokutuje nadal. W rzeczywistości większość uszkodzeń powstaje w miejscu wlotu wentylatora, ponieważ to właśnie tam odbywa się ruch powietrza, przez co jest to najgorętszy punkt układu.

Większość odpylaczy pracuje w warunkach podciśnienia, co oznacza, że wentylator znajduje się za materiałem filtracyjnym lub po czystej stronie odpylacza. Podczas normalnej pracy wentylator zasysa powietrze i cząstki stałe z odcinka przed filtrem do wnętrza układu. Jeżeli obecne są jakiekolwiek zewnętrzne źródła zapłonu, np. żar lub iskry, mogą one również zostać wciągnięte do odpylacza, co może prowadzić do zapłonu.

W przypadku wentylatora, w którym doszło do utraty wyważenia, co powoduje iskrzenie, bardziej prawdopodobne jest, że iskry będą wyprowadzane w kierunku wylotu. W tym przypadku ważniejsze jest ustalenie, dokąd powietrze jest wydmuchiwane.

Błędne przekonanie nr 3: Wszystko, czego potrzeba, to odpowietrznik przeciwwybuchowy

Otwory wentylacyjne przeciwwybuchowe stanowią ważny element każdej strategii ograniczania zagrożeń, ale nie są jedynym czynnikiem zapobiegającym powstawaniu lub eskalowaniu zdarzeń związanych z obecnością pyłu palnego. Wśród zagrożeń związanych z pyłem palnym NFPA wymienia również pożary i gwałtowne zapłony, a sprzęt i/lub rozwiązania stosowane w celu ograniczania takich zagrożeń różnią się od tych, które są zwykle stosowane w przypadku zagrożenia wybuchem. 

W branży dostępnych jest wiele technologii odpylania, a wiele z nich może skutecznie wspierać różne strategie ograniczania zagrożenia. Wybór właściwej strategii dla konkretnego zastosowania ma kluczowe znaczenie dla osiągnięcia celów w zakresie konstrukcji i właściwości rozwiązania.

Ważne jest, aby zrozumieć zagrożenie, które chcemy ograniczyć. Na przykład w przypadku usuwania pyłu farmaceutycznego pochodzącego z procesu produkcyjnego strategia, która prowadzi do zatrzymania i stłumienia zdarzenia, może być korzystniejsza niż taka, która polega na uwolnieniu materiału do otoczenia zewnętrznego. Wybierając strategię, należy wziąć pod uwagę takie czynniki jak pył, proces, bezpieczeństwo pracowników oraz rodzaj odpylacza.

Błędne przekonanie nr 4: Nie ma ryzyka związanego z odpylaczami o pojemności mniejszej niż 8 stóp sześciennych (ok. 0,2 metra sześciennego)

Zgodnie z normą NFPA 652 odpylacz o pojemności większej niż 8 stóp sześciennych (ok. 0,2 metra sześciennego) musi być zabezpieczony przed deflagracją. W rezultacie wiele osób zakłada, że jeśli posiadają odpylacz o mniejszej pojemności, nie muszą zaprzątać sobie głowy wymogami NFPA.

Choć taka wskazówka może wydawać się prosta w przekazie, w rzeczywistości komplikuje sprawę. Wielkość fizyczna odpylacza nie ma wpływu na właściwości palne gromadzonego pyłu. Ryzyko wystąpienia zdarzenia nadal istnieje, ale trudniej jest zastosować środki ograniczenia ryzyka w przypadku konstrukcji tej wielkości. 

Wybuch odpylacza o objętości mniejszej niż osiem stóp sześciennych (ok. 0,2 m3) może nadal spowodować obrażenia u osób oraz szkody materialne w otoczeniu. W przypadku mniejszego sprzętu właściciele procesów muszą uwzględnić obszar wokół obudowy w ramach oceny zagrożenia ze strony pyłów, co oznacza wzrost znaczenia czynników takich jak utrzymanie przez pracowników porządku i dobrych praktyk roboczych.

Błędne przekonanie nr 5: Jedynymi możliwymi środkami ograniczania ryzyka są działania preskryptywne opisane w normach NFPA

Normy NFPA to zalecenia zebrane w formie skodyfikowanej, co ułatwia ich przyjmowanie przez jednostki administracyjne. Jednak nie są one kodeksami jako takimi. W ramach norm NFPA dopuszcza się dwie metody uzyskania zgodności:

• Preskryptywna: poprzez zastosowanie środków opisanych w normach NFPA.

• Oparta na wyniku: nieokreślona opcja zastępcza, która pozwala osiągnąć ten sam cel co strategia preskryptywna.

Wykorzystując metodę uzyskania zgodności opartą na wyniku, właściciele obiektów mogą tworzyć własne unikalne strategie ograniczania ryzyka w oparciu o swoją wiedzę na temat procesu, ocenę ryzyka oraz analizę zagrożenia związanego z pyłem. W wielu przypadkach w trakcie projektowania lub oceny może zostać zaangażowany zewnętrzny ekspert na potrzeby zidentyfikowania istniejących i dodatkowych zabezpieczeń. Dokumentowanie decyzji i angażowanie w proces właściwych władz lokalnych pomoże w uzyskaniu zatwierdzenia strategii ograniczania ryzyka.

Wniosek

Błędy i nieporozumienia zdarzają się w każdej branży. Jednak w obiektach, w których powstają pyły palne, błędne przekonania, takie jak te opisane powyżej, mogą mieć poważniejsze konsekwencje.

Oczywiście w różnych branżach i zastosowaniach mogą występować inne potencjalne wyzwania, jednak te opisane powyżej powtarzają się najczęściej w środowiskach, w których ma miejsce powstawanie, wytwarzanie i przetwarzanie pyłów palnych.

Stałe zdobywanie wiedzy i gotowość do współpracy z ekspertami mogą ograniczyć ryzyko oraz pomóc w zagwarantowaniu, że wszyscy bezpiecznie wrócą do domu po zakończeniu pracy. Zapoznaj się z treścią w  Dust Safety Journal.